Original

Sponsor Bağlantılar

---

---

Sputnik, bundan tam yarım yüzyıl önce Dünya'dan ayrılıp bilinmeyene doğru yol aldı... Uzay çağı tüm hızıyla sürüyor ve artık, uzayın derinliklerinde insansız araçlar kol geziyor.



Uzay çağı 4 Ekim 1957 tarihinde, serin bir akşamda başladı. Sovyet R-7 tipi balistik füzenin burnuna takılan 84 kiloluk alüminyum bir küre olan Sputnik, Aral Gölü'nün 160 kilometre kadar doğusunda, Kızıl Kum Çölü'nün eteklerindeki fırlatma rampasından çıkıp gökyüzünde beyaz çizgiler çizerek ilerledi.

O, Dünya'nın çevresinde yörüngeye oturacak olan, insan yapımı ilk nesne idi. İnsanlık tarihinde keşif ve buluşlarla dolu diğer çağlar kadar önemli bir dönem başlamıştı. İnsanlar Dünya'nın çevresinde yörüngeye oturacak, uzayda yol alacak ve -en önemlisi de- Ay'a ayak basacaktı.

Sadece 15 yıl sonra, Aralık 1972'de Ay'a yapılan son Apollo görevinin ardından bu dönem sona erdi. 1981'de, bir teknoloji harikası olan uzay mekiğinin kolayca zarar görebilir, pahalı ve tehlikeli olduğu ortaya çıktı. Alçak yörüngenin ötesine geçememesi, uzay uçuşlarını hiçbir yere varmayan, yüksek teknolojili bir dizi sefere dönüştürdü. 2003'te uzaya yapılan bir diğer seferde Columbia uzay aracı, Teksas (ABD) üzerinde patlayıp içindeki yedi astronot yaşamını yitirdiğinde araştırmacılar eleştiri oklarını insanlı uzay uçuşu programının bir amacı olmamasına yöneltti.

Buna yanıt ABD Başkanı George W. Bush'tan geldi ve Bush, yeni bir "Uzay Keşif Vizyonu"nun ana çizgilerini açıkladı: Amerikalı astronotlar 2020 yılına kadar Ay'a tekrar ayak basacak ve sonuçta Mars'a gideceklerdi. ABD yeni füzeler için sipariş veriyor, yeni uzay mekikleri inşa ediyor, Ay'a kurulacak üs için planlar yapıyor ve Amerikan kamuoyunun uzay araştırmalarına verdiği desteği ve bu konudaki ilgiyi 1960'larda olduğu gibi canlandırmaya yönelik zorlu bir çalışma yürütüyor.

Sputnik'i fırlatan R-7 füzesi teknolojik bir güç gösterisi ve Batı'ya büyük bir meydan okumaydı. Efsanevi füze tasarımcısı Sergey Korolev liderliğindeki Sovyet bilim insanları sadece ABD topraklarına nükleer silah fırlatabilecek bir füze geliştirmekle kalmamış aynı zamanda Ay'a ve ötesine giden yolu da açmış oldular. Sovyet basını bu başarıyı, "Günümüz nesli, yeni sosyalist toplumun özgür ve bilinçli insan gücünün insanoğlunun en ihtiraslı hayallerini dahi gerçekleştirdiğine tanık olacak" diye duyurdu.

Bir ay sonra Sovyetler, öncekinden altı kat ağır olan, 508 kiloluk Sputnik 2'yi içinde Laika adlı bir köpekle birlikte fırlattı. Laika, aşırı derecede ısınan uzay mekiğinin içinde sadece birkaç saat dayanabildi ama Ruslar istedikleri mesajı vermişti; yörüngeye bir köpek yerleştirebiliyorlarsa eğer, uzaya bir insan da gönderebilirlerdi.

İzleyen birkaç yılda, gerek ABD gerekse Sovyetler Birliği yeni teknolojiler geliştirdi ama her iki ülke de aynı temel zorluklarla karşılaşıyordu. Fırlatmanın fiziği değişmiyordu ve bu, günümüz için de geçerli. Uzaya fırlatılan bir nesnenin alçak yörüngeye ulaşması için saatte 27.000 ila 29.000 kilometre hıza erişmesi; bir uzay mekiğinin yerçekiminden tümüyle kurtulmak ve başka bir yere uçmak için saatte yaklaşık 40.000 kilometre yol alması gerekli...




Fotoğraf : Mark Thiessen; maket NASA/Ulusal Uzay Bilimi Verileri Merkezi'nin izniyle çekilmiştir


1957'de Sovyetler Birliği, basketbol topu büyüklüğünde bir kapsül olan ve daha sonra Dünya'nın insan yapımı ilk uydusu unvanını alacak Sputnik'i fırlattı. Sputnik'in, Sovyetler'den "nispet" niteliğindeki radyo sinyalleri bir ABD uzmanını oldukça sinirlendirdi. Ertesi yıl ABD, NASA'yı kurdu ve uzay yarışı başlamış oldu.


Fotoğraf : NASA


Bruce McCandless II, 1984'te, uzayda bir bağlantı olmadan yürüyen ilk insan oldu. Challenger uzay aracı yakınlarında, sırtında taşıdığı küçük bir motorla yaptığı yürüyüşü, insanlığın uzay yolculuğunda bir kilometre taşı niteliği taşıyor. İnsanoğlunun uzay macerası 50 yıl önce bu ay başlamıştı.




Fotoğraf : Resim: Chesley Bonestell


Uzayda tekerlek biçimli bir ileri karakol 1950'lerin başlarında sadece bir sanatçının düşüydü. Ressam Chesley Bonestell'in bu düşü günümüzde neredeyse eksiksiz gerçekleşmiş bulunuyor.




Fotoğraf : Görüntü: Lockheed Martin Corp


Lockheed Martin'in yarattığı bu bilgisayarlı sunumda Uluslararası Uzay İstasyonu'na ikmal taşıyan Orion uzay kapsülü görülüyor. NASA'nın başındaki Michael D. Griffin, Constellation (Takımyıldızı) uzay görevi için tasarlanan Orion aracını "steroitli Apollo" olarak nitelendiriyor. Orion altı kişilik bir mürettebatı uzay istasyonuna ve ardından dört kişilik bir grubu Ay'a taşıyacak.






Fotoğraf : Mark Thiessen ve Scott Andrews


Discovery, geçtiğimiz Aralık ayında 33. görevine başladı; üç uzay mekiğinin görevlerine 2010 yılının sonuna kadar son verilmesi planlanıyor. NASA'nın bir sonraki projesi, Ares ve Orion'dan esinlenilen ve astronotları tekrar Ay'a ve belki de oradan Mars'a taşıyacak yeni nesil roket ve araçlar üretmek.




Fotoğraf : China Photos/Getty Images


Ekim 2005'te fırlatmadan birkaç gün önce fırlatma rampasına getirilen Shenzhou 6, yörüngeye iki "taikonaut" taşıdı. Bu, Rusya ve ABD'nin ardından yörüngeye insan gönderen üçüncü ülke olan Çin için insanlı gerçekleştirilen ikinci uçuştu.




Fotoğraf : NASA/JPL-Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü


Voyager I, 1977'de, on bir milyon kilometre uzaktan Dünya ve Ay'ın birlikte görüntülendiği ilk fotoğrafı gönderdi ve uzayın derinliklerine yaptığı ve hâlâ sürmekte olan 30 yıllık serüvenine hızla devam etti. Bu tür insansız uzay araçları çok büyük miktarlarda veriyi insanlı uzay programlarının maliyetinin çok küçük bir yüzdesini harcayarak topladı.




Fotoğraf : NASA/JPL/Malin Space Science Systems


1965'te Mariner 4, Mars'ın yanından geçtiğinde, yakınından çekilmiş ilk görüntüsünü elde etti.




Fotoğraf : NASA/JPL/Malin Space Science Systems


Mars Global Surveyor'ın geniş açılı kameraları Mars'ta bir dizi toz fırtınasının başlangıcını bu görüntüyle saptadı. Haziran 2001'de güney kutbu takkesindeki soğuk hava kuzeye kayarak sıcak ekvator rüzgârlarıyla karşılaşınca ilk fırtına koptu.




Fotoğraf : NASA/JPL/Malin Space Science Systems


Mars 31 Temmuz 2001'de toz fırtınası afetinin ikinci aynı doldurdu. Birçok merkezden oluşan bu devasa fırtına neredeyse tüm gezegeni kapladı ve hatta kutup dairesinin çıplak beyazlığını bile örttü.




Fotoğraf : NASA/JPL/Uzay Bilimi Enstitüsü


Cassini uzay aracından elde edilen 27 görüntünün birleştirilmesiyle meydana getirilen bu mozaik görüntüde, dalgalanan kuşaklar halinde hareket eden bulutlar -amonyak, hidrojen sülfür ve su- Jüpiter'i örtmüş. 1997'de fırlatılan Cassini, hedefi Satürn'e doğru büyük bir hızla ilerlerken Venüs, Dünya ve Jüpiter'in yakınından geçti.




Fotoğraf : NASA


Günümüzde Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) inşası hâlâ sürüyor. Parçalar ABD?den uzay araçlarıyla düzenli olarak taşınıyor. Kasım 2000'den beri insanların bulunduğu ISS'de vardiyalar halinde görev yapan küçük mürettebat, 13 farklı ulustan gelen bilim insanlarından oluşuyor.



Fotoğraf : NASA


Astronot Sunita Williams Ulusalarası Uzay İstasyonu'nun hava geçirmez araştırma kabininin mikro kütleçekimi ortamında işlemler kontrol listesini gözden geçiriyor. NASA 2011'de ISS araştırma tesislerini özel ve uluslararası grupların kullanımına açacak.




Fotoğraf : SpaceX


SpaceX Falcon 1 Pasifik'teki Omelek Adası'nda 20 Mart 2007'de ikinci fırlatış girişimine doğru gümbürdüyor. NASA uzay istasyonuna ikmal ve astronot götürüp getirecek benzer bir aracı geliştirip teslim etmeleri için, PayPal'ın kurucusu Elon Musk'a ait bir Kaliforniya şirketi olan SpaceX'e ve Oklahoma merkezli Rocketplane-Kistler'e şimdiye kadar 500 milyon dolar vermiş bulunuyor.





Fotoğraf : Mark Thiessen


New Mexico'nun Sandia Ulusal Laboratuvarları'nda gerçekleştirilen bir deney sırasında yaklaşık 5000 ayna güneş ışığını toplayarak tek bir ışın haline getiriyor ve bu ışın, ısı kalkanı panelinin yüzeyini buharlaştırıyor. Uzay aracının dış yüzeyini oluşturan bu tür ısı kalkanları, Ay'a yapılan yolculuklarda, araç Dünya atmosferine tekrar giriş yaptığında kütle kaybına ve araçta Güneş'in yüzeyinden daha sıcak bir ortam yaratan sürtünme sonucu ortaya çıkan sıcaklığa karşı mürettebatı korumak için tasarlanıyor.





Fotoğraf : NASA


NASA'nın araştırma ve teknoloji ekibinin iki üyesi Arizona çölünde bir kara ulaşım aracını test ediyor. Bu parkur Ay ve Mars'ın arazi yapısına benzerlikten dolayı seçilmiş. Ancak insanların başka gezegenlere yolculuk etmesinin gerekli olup olmadığı tartışılıyor.







Fotoğraf : Mark Thiessen


Constellation uzay görevinde yer alacak astronotlara yardımcı olması öngörülen "Robonot" büyük cıvata keskilerini çevirebiliyor ve en küçük cımbızları kullanabiliyor. Stereo görüş için kameralarla donatılmış olan yardımcı robota sadece beş-on saniyelik bir gecikmeyle uzaktan kumanda edilebiliyor.




Fotoğraf : Mark Thiessen


115°C'den - 151°C'ye varan bir sıcaklık aralığına dayanacak şekilde tasarlanmış olan Mark III uzay elbisesi, Johnson Uzay Merkezi'nin Ay sahasında testten geçiriliyor. Arkaya takılı yaşam destek sistemiyle birlikte 136 kilogramlık ağırlıyla hantalmış gibi görünüyor. Ancak bu ağırlık zayıf kütleçekimi ortamında eriyip gittiği için, astronotlar sualtındaymış gibi rahatça takla atabiliyor ve el üstünde yürüyebiliyor.





Bunları Biliyor muydunuz?



NASA uzay çöpünden düşen bir parçanın bir kişiye çarpma olasılığının günde trilyonda bir olduğunu belirtiyor. Baltimore Sun gazetesi 1968'de, ABD'nin bıraktığı uzay molozuna ait bir parçanın Küba'daki bir çayıra düşerek iki Guernsey ineğini öldürdüğünü bildirmişti. İnsan eliyle yaratılan uzay çöpü 1957'den beri düzenli biçimde yeryüzüne geri iniyor. İnsanlığın gelişigüzel ya da başka yollarla yörüngeye oturttuğu her şey eninde sonunda dünyaya dönecek . Tek sorun bunun ne zaman olacağı.

Kozmik piyangonun büyük ikramiyesi 1997'de Tulsa'nın (Oklahoma, ABD) serin bir sabahında Lottie Williams'a vurdu. Erken saatte sabah yürüyüşüne çıkan Williams bir uydunun atmosferde parçalanışına tanık olduktan kısa bir süre sonra, düşen bir uzay çöpünün çarptığı ilk ve tek kişi olarak tarih kitaplarına geçti. Bir Delta roketi itici motoruna ait olduğu sanılan tüy ağırlığındaki yanık koruyucu kılıf parçası bir zarar vermeksizin hafifçe omzuna vurdu.

Uzay yolculuklarından kalma çerçöp yığının neredeyse tamamı şimdi yukarımızda asılı duruyor. En uzağı dünyamızın 36.210 kilometre, en yakını ise 241 kilometre ötesinde olan bu parçalardan bazıları çoktan işe yarar olmaktan çıkmış durumda. Bilinen en eski cisim 1958'de fırlatılan Vanguard I adlı araştırma uydusu. 1964'te hiçbir işlevi kalmayan bu araç, o zamandan beri yerkürenin çevresinde yaklaşık 194.000 kez dolanmış bulunuyor. İşlevsiz ve insan yapımı uzay çöpü için kullanılan teknik terimle yörünge molozu sadece terk edilmiş ve halen sağlam durumdaki uyduları kapsamıyor. Bozuk uydulara ait parçalar, dağılan roket karoserleri, insan atıkları ve astronot Ed White'ın 1965'teki tarihsel uzay yürüyüşü sırasında kaybettiği eldiven gibi başka rastgele nesneler de bu kapsama giriyor. En yeni atılan çöp ise NASA'nın elden çıkarmak için başka seçeneğin mümkün olmadığı yolundaki kararının ardından, 23 Temmuz'da yörüngeye bırakılan buzdolabı büyüklüğündeki bir amonyak deposu.

ABD Uzay Gözetim Şebekesi çapı 10 santimetreden büyük 12. 000 dolayında moloz parçasının kataloğunu tutuyor ve daha büyük uyduları, mekikleri ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nu korumak üzere yerküre çevresindeki hızlı ilerleyişlerini izliyor. (Sayıca milyonlara varan ve saptanması zor olan parçalar uzaydaki insan çalışmaları için potansiyel olarak ölümcül ve büyük ölçüde önceden kestirilemez bir tehdit oluşturuyor.) Peki, yörünge molozları ne kadar sıklıkta geri dönüyor? NASA'nın tahminlerine göre, ortalama olarak her gün katalogdaki bir moloz parçası yeryüzüne düşüyor.

-Gabrielle E. Montanez

KAYNAK

__________________
๒เг кöгüภ קคг๓คк ยçlคгı кค๔คг ђครรครıภค, คz гครtlคภıг кคl๒เภ...