mR_h3LLßoY
25-06-05, 12:28
Devletler gibi insanlarin da iki tarihi var: Resmi ve gayri resmi...
Berlin'de devrimci sair Bertolt Brecht'in not defterlerini incelerken
bir kez daha anladim bunu...
Brandenburg kapisinin yani basindaki Brecht sergisinde vitrine konan,
degisik boyutlarda defterlerdi bunlar... Yapraklarda senaryo
taslaklari, olgunlasmamis misralar, kisa notlar...
Brecht'in berbat bir el yazisi var.
Bazi satirlari baskalari okuyup anlayamasin diye karalamis sanki...
Bazilarini ise özenle yazmis.
Belli ki, sairin resmi biyografisinin yapitaslari onlar...
Okunamayanlar ise...
...sadece kendisinin bildigi hakiki hayatinin sirlari...
* * *
Sairin Dogu Berlin'deki evini de gezdim.
Eski bir binanin ikinci katinda yüksek tavanli aydinlik bir daire...
Salonun pencere kenarinda küçük bir çalisma masasi...
Masanin üzerinde Olivetti daktilo...
Brecht'in son nefesini verdigi tek kisilik yatagin basucunda 11
Agustos 1956 tarihli New York Times duruyor.
Son okudugu gazete bu...
Ölmeden önce cenaze töreninin ayrintilarini yazip birakmis:
"Ölü, metal bir tabuta konulacak. Konusma olmayacak, müzik çalmayacak.
Basucunda sade bir mezar tasi bulunacak."
O gazeteyi okuduktan 3 gün sonra, 58 yasinda ölmüs.
* * *
4 bin kitaplik kütüphanesine baktim:
Marx'lar, Lenin'ler, Engels'ler... Nâzim'lar...
"Ölene kadar bu evde esi Helene Weigel'le yasadi" diyor müze - ev'in
mihmandari... Ve ekliyor:
"Ama evliyken hayatinda baska kadinlar oldu."
O da Nâzim gibi hem aldatmis karisini, hem kiskanmis delice...
Ve yine Nâzim gibi, en güzel ask siirlerini sevgililerine yazmis; esinden çok...
Tiyatro oyuncusu Helene ile 1923'te tanismislar. Brecht bir yillik
evliymis. Bosanip 1929'da Helene'le evlenmis.
1933'te Nazilerin Reichstag'i yakmasinin ertesi günü esiyle Prag'a
kaçmis ve sürgün yillari baslamis:
Kopenhag, New York, Paris, Stockholm'de yasamis; aklinda hep Berlin'i tasiyarak:
"Çivi çakma duvara/ Ceketini iskemlenin üstüne at gitsin/
Yarin nasilsa geri döneceksin/ Deger mi ugrasmaya dört gün için..."
* * *
Ama "dört gün" degil, 5 yil sürdü savas...
Ve sair, gittigi her kentte Nazilerin solugunu ensesinde hissederek,
yazip üreterek ve her kentte yeni kadinlar severek yasadi sürgünü...
O kadinlardan Margrete Steffin'e soneler yazdi.
Bunlardan biri 1933'te onu Moskova'ya ugurlayisini anlatiyordu:
"O yabanci diyara yollarken seni / çok soguk olur diye kislar /
Kapkalin pantolonlar aradim o sevgili popona/
Ve siki örülmüs çoraplar, ayaklarina..."
1941'de Transsibirya ekspresinde aldigi aci bir telgraftan sonra ise
su dizeleri yazdi:
"Hitler'den kaçisin 9. yilinda/ Yolculuklardan, kis Finlandiya'sinin
sogugu ve açligindan / Ve baska bir kitaya pasaport beklemekten bitkin
/ Öldü yoldasimiz Steffin / Kizil sehir Moskova'da..."
* * *
Brecht, Steffin'i Moskova'ya ugurladigi sene, Danimarkali tiyatro
oyuncusu Ruth Berlau'ya tutulmustu bile... Ölene dek birlikte
çalisacagi Berlau da savasta onu "korkaklar sinifinda" birakip
enternasyonal tugaylarla iç savas Ispanya'sina gidecekti. Ve Brecht'e
yine sevdalisinin ardindan kiskanç dizeler yazmak düsecekti:
"Gönderdim seni, katilman için/ yabanci kavgalara/
Yemen için/ yabanci yemeklerden/ yabanci çatallarla/
Denemen için / yabanci erkekleri/
Düsünmen için / yabanci düsünceleri". (Çeviri: Kerem Çaliskan)
* * *
Savas bitince Brecht esiyle Berlin'e döndü.
10 yillik verimli bir dönemin ardindan 1956'da öldü.
Geride 50'ye yakin oyun, birkaç roman ve yüzlerce siir birakti.
Müze evin yani basindaki mezarligin bir kösesinde yatiyor simdi...
Basucundaki alelade kayanin üzerinde "Bertolt Brecht" yazili.
Hemen yanindaki tasin üzerinde ise esi Helene'in adi var.
1971'de ölene dek baska birini sevemeyen Helene'in...
Berlin'de devrimci sair Bertolt Brecht'in not defterlerini incelerken
bir kez daha anladim bunu...
Brandenburg kapisinin yani basindaki Brecht sergisinde vitrine konan,
degisik boyutlarda defterlerdi bunlar... Yapraklarda senaryo
taslaklari, olgunlasmamis misralar, kisa notlar...
Brecht'in berbat bir el yazisi var.
Bazi satirlari baskalari okuyup anlayamasin diye karalamis sanki...
Bazilarini ise özenle yazmis.
Belli ki, sairin resmi biyografisinin yapitaslari onlar...
Okunamayanlar ise...
...sadece kendisinin bildigi hakiki hayatinin sirlari...
* * *
Sairin Dogu Berlin'deki evini de gezdim.
Eski bir binanin ikinci katinda yüksek tavanli aydinlik bir daire...
Salonun pencere kenarinda küçük bir çalisma masasi...
Masanin üzerinde Olivetti daktilo...
Brecht'in son nefesini verdigi tek kisilik yatagin basucunda 11
Agustos 1956 tarihli New York Times duruyor.
Son okudugu gazete bu...
Ölmeden önce cenaze töreninin ayrintilarini yazip birakmis:
"Ölü, metal bir tabuta konulacak. Konusma olmayacak, müzik çalmayacak.
Basucunda sade bir mezar tasi bulunacak."
O gazeteyi okuduktan 3 gün sonra, 58 yasinda ölmüs.
* * *
4 bin kitaplik kütüphanesine baktim:
Marx'lar, Lenin'ler, Engels'ler... Nâzim'lar...
"Ölene kadar bu evde esi Helene Weigel'le yasadi" diyor müze - ev'in
mihmandari... Ve ekliyor:
"Ama evliyken hayatinda baska kadinlar oldu."
O da Nâzim gibi hem aldatmis karisini, hem kiskanmis delice...
Ve yine Nâzim gibi, en güzel ask siirlerini sevgililerine yazmis; esinden çok...
Tiyatro oyuncusu Helene ile 1923'te tanismislar. Brecht bir yillik
evliymis. Bosanip 1929'da Helene'le evlenmis.
1933'te Nazilerin Reichstag'i yakmasinin ertesi günü esiyle Prag'a
kaçmis ve sürgün yillari baslamis:
Kopenhag, New York, Paris, Stockholm'de yasamis; aklinda hep Berlin'i tasiyarak:
"Çivi çakma duvara/ Ceketini iskemlenin üstüne at gitsin/
Yarin nasilsa geri döneceksin/ Deger mi ugrasmaya dört gün için..."
* * *
Ama "dört gün" degil, 5 yil sürdü savas...
Ve sair, gittigi her kentte Nazilerin solugunu ensesinde hissederek,
yazip üreterek ve her kentte yeni kadinlar severek yasadi sürgünü...
O kadinlardan Margrete Steffin'e soneler yazdi.
Bunlardan biri 1933'te onu Moskova'ya ugurlayisini anlatiyordu:
"O yabanci diyara yollarken seni / çok soguk olur diye kislar /
Kapkalin pantolonlar aradim o sevgili popona/
Ve siki örülmüs çoraplar, ayaklarina..."
1941'de Transsibirya ekspresinde aldigi aci bir telgraftan sonra ise
su dizeleri yazdi:
"Hitler'den kaçisin 9. yilinda/ Yolculuklardan, kis Finlandiya'sinin
sogugu ve açligindan / Ve baska bir kitaya pasaport beklemekten bitkin
/ Öldü yoldasimiz Steffin / Kizil sehir Moskova'da..."
* * *
Brecht, Steffin'i Moskova'ya ugurladigi sene, Danimarkali tiyatro
oyuncusu Ruth Berlau'ya tutulmustu bile... Ölene dek birlikte
çalisacagi Berlau da savasta onu "korkaklar sinifinda" birakip
enternasyonal tugaylarla iç savas Ispanya'sina gidecekti. Ve Brecht'e
yine sevdalisinin ardindan kiskanç dizeler yazmak düsecekti:
"Gönderdim seni, katilman için/ yabanci kavgalara/
Yemen için/ yabanci yemeklerden/ yabanci çatallarla/
Denemen için / yabanci erkekleri/
Düsünmen için / yabanci düsünceleri". (Çeviri: Kerem Çaliskan)
* * *
Savas bitince Brecht esiyle Berlin'e döndü.
10 yillik verimli bir dönemin ardindan 1956'da öldü.
Geride 50'ye yakin oyun, birkaç roman ve yüzlerce siir birakti.
Müze evin yani basindaki mezarligin bir kösesinde yatiyor simdi...
Basucundaki alelade kayanin üzerinde "Bertolt Brecht" yazili.
Hemen yanindaki tasin üzerinde ise esi Helene'in adi var.
1971'de ölene dek baska birini sevemeyen Helene'in...