Monitörler

[varyemez]

Ekranlar (monitörler) PC'nin en önemli çýktý birimidir. Monitörler yapýlarý bakýmýndan ikiye ayrýlýrlar: Katot ýþýn tüplü (CRT: Chatode Ray Tube) ekran ve sývý kristal ekran (LCD: Liquid Crystal Display).



CRT'nin (Chatod Ray Tube) Çalýþmasý

Çalýþma prensibi televizyon ile ayný olan katod ýþýnlý ekranlar, en çok kullanýlan ekran çeþitidir. Ýlk zamanlarda sadece siyah üzerine yeþil yazý yazabilen ekranlar artýk milyonlarca renkle resim gösterebilmektedirler. Bu ekranlarýn içinde TV’ deki gibi bir trafo, gerekli ayarlarý yapan kartlar ve bir katod ýþýn tüpü vardýr. Katod tüpü huniye benzeyen içindeki hava boþaltýlmýþ, ön yüzeyi fosfor ile kaplanmýþ bir cam fanustur. Bu tüp de üç kýsýmdan oluþmaktadýr: elektron tabancasý (her bir noktayý oluþturacak olan elektronlarý hýzlandýrýp yönlendiren mekanizma), maske (sadece renkli ekranlarda bulunur ve üç temel renk olan kýrmýzý,yeþil ve maviyi içerir) ve fosfor tabakasý (üzerine çarpan elektron parlar ve görüntüyü oluþturur.).

Elektron tabancasýnda hýzlandýrýlan bir elektron ekran kartýnýn istediði noktaya düþürülür. Elektronun düþtüðü bu nokta fosforla kaplý olduðu için parlar. Bu iþlem sol üst köþeden baþlayarak, sýrayla tüm satýrlarýn ve sütunlarýn taranmasý ile devam eder. Bu tarama iþlemi sonucunda görüntü elde edilir. Bu tarama iþlemi, görüntünün rahatsýz edici olmamasý için çok hýzlý olmak zorundadýr. Ýnsan gözünün ortalama 25 görüntü hissedebilmesine karþýn ekrandan alýnacak görüntü saniyede 60 resimden az olduðu zamanlar gözü, kýsa sürede yorar.

Renkli ekranlarý çalýþmasý ise biraz farklýdýr. Renkli ekranlarda fosfor tabakasýndan önce bir maske tabakasý ve üç tane elektron kaynaðý vardýr. Bu elektron kaynaklarýnýn her biri bir ana rengi(kýrmýzý, yeþil ve mavi) ifade eder (fakat çýkan elektronlar özdeþtir). Maske ise üzerindeki renkli kanallara düþen elektronlarý renklendirerek fosfor tabakasýna gönderir.



LCD'nin (Liquid Crystal Display) Çalýþmasý

Tüplü ekranlara göre çok ince ve hafif olan LCD'lerin yapýsý çok farklýdýr. Normalde düzensiz þekilde bulunan ve elektrik verildiði zaman düzenli bir sekil alan özel bir sývý kristal içerir. Bu yapýyý oluþturmak çok zordur. Bu yüzden tüplü ekranlara göre fiyatlarý çok yüksektir. Geliþen teklonoji ile bu iþlemlerin maliyeti düþerse LCD ekranlar tüplü ekranlarýn yerini alabilirler.

Ekranlardaki görüntü piksel adý verilen noktalardan meydana gelir. Bir ekranýn kalitesini belirleyen bazý kriterler vardýr. Bunlar; piksel sayýsý, piksellerin aralarýndaki mesafe ve bu piksellerin tamamýnýn saniyede kaç defa yenilendiðidir.

Bir ekranýn çözünürlüðü yataydaki ve dikeydeki gösterebildiði piksel sayýsýdýr. Mesela 1024x768 denildiðinde anlýyoruz ki ekran 1024 sütun ve 768 satýr gösterebilmektedir.

Tarama frekansý ise saniyede gösterebildiði görüntü sayýsýdýr. Ekran taramayý sol üst köþeden baþlayarak teker teker tüm satýrlarý tarayarak sað alt köþede bitirir. Düþey tarama frekansý, her bir satýrýndan saniyede kaç defa geçildiðinin bir ölçütüdür ve tarama frekansý ile ayný deðere sahiptir. Yatay tarama frekansý ise sütunlarýn taranmasýnýn bir ölçütüdür. Deðeri ise düþey tarama frekansý ile sütunlarýn çarpýmýna eþittir.

Tarama frekansý insan saðlýðý için çok önemlidir. 60 Hz'in altýndaki ekranlar bariz þekilde titrerler ve uzun süre kullanýmlarda gözü yorar. Þu anda piyasada 60 Hz ile 160 Hz arasýnda tarama frekansýna sahip ekranlar var.

[varyemez]

EKRAN (MONÝTÖR)

Ekran, genel olarak yazým modunda 25 satýr, 80 sütýndan oluþur. Bu ölçüde bir ekrana (25x80) 2000 A harfi yazýlabilir. Grafik modda ise ekranlar nokta ile ifade edilir. Bu noktalarýn her birine, Pixel adý verilir. Nokta sayýsý ne kadar fazla olursa, görüntü o kadar net olur. Ekranlar, genellikle üç türdür.

Renkli Ekran:Tüm karakter ve grafikler renkli olarak görüntülenir. Günümüzde yaygýn olarak kullanýlmaktadýr. Renkli ekran, grafik açýsýndan da diðer ekran türlerinden çok üstündür.

Siyah/Beyaz Ekran: Yeþil üstüne siyah veya siyah üstüne beyaz görüntü veririler. Grafik görüntüleme özellikleri sýnýrlýdýr.

Likid Kristal Ekran: Genellikle taþýnabilir (Laptop-Notebook) bilgisayarlarýn ekranýdýr. Içerisinde özel bir sývý bulunan bu ekranlar, hesap makinesi ekranýna benzerler.

[varyemez]

1 MONÝTÖR

Monitör, çoðu zaman ekran olarak da bilinen, görüntüleri oluþturan, içeren ve sunan bir araçtýr. Bilgisayarlarýn çoðunda katot ýþýnlý (CRT-Cathod Ray Tube) monitör kullanýlýr. Katot ýþýnlý monitörlerin görüntü oluþturma mantýðý TV ile aynýdýr. LCD -Liquid Cýystal Display ve gaz plazma monitörler ise daha hafif ve az yer kapladýklarý için, çoðunlukla taþýnabilir sistemlerde kullanýlýrlar. Monitör, grafik kartlarý ile birlikte bilgisayarýn temel görüntü sisteminin bir parçasýdýr.



1.1 CRT (CATHODE RAY TUBE) MONÝTÖRLER



CRT monitörlerin çalýþma prensibi hemen hemen tüm monitörlerde (monochrom, renkli) aynýdýr.



CRT, elektron parçacýklarýnýn hareketini kolaylaþtýrmak için havasý alýnmýþ bir tüpten ibarettir. Katod tarafýndan seri halde yollanan elektron parçacýklarý, tüpün deðiþik kesimlerine doðru hýzla çarpar. Renkli monitörlerin çalýþma ilkeleri de temelde aynýdýr. Ama renkli monitörlerde 3 adet katod (elektron tabancasý) bulunur. Yeþil, mavi ve kýrmýzý ile bütün renkler elde edilebildiðinden, renkli monitördeki herbir elektron tabancasý, ekranýn berisindeki tabakada bulunan bir fosfor noktacýðýna ateþ eder. Elektron fosfora çarptýðýnda onu parlatýr, ama bu parlaklýk çok uzun sürmez. Onun içindir ki, görüntü deðiþmese bile ayný iþlemin tekrar tekrar yapýlmasý gerekir; katodlar ekraný sürekli olarak tazeler. Tarama ve tazeleme iþlemi, ekranda satýr satýr yapýlýr.



Yüksek çözünürlükte ( 1024*768 ) ve daha fazla renk kullanýmýnda, "interlaced" adý verilen monitörlerde rahatsýz edici bir görüntü oluþmaktadýr. Interlaced monitörlerdeki bu durum, hareketli görüntülerde farkedilmediðinden bu tür uygulamalarda kullanýlabilir.



Interlaced monitörlerde, "interlacing" adý verilen görüntü oluþturma iþlemi sýrasýnda önce tek numaralý satýrlar, sonra da çift numaralý satýrlar taranarak çizilir. Bu iþlem, çok hýzlý olduðu için farkedilmez ancak belirli bir hýz kaybý ortaya çýktýðý için görüntü titrer.

Bu nedenle, daha iyi olan "Non-interlaced" monitörler üretilmiþtir. Bu monitörler, sabit ve haraketli görüntü ortamlarýnda, titremeyen, daha kaliteli görüntüler sunarlar.



Monitördeki görüntü kalitesini doðrudan belirleyen ölçütler arasýnda, "dot pitch" yer almaktadýr. Dot pitch, ekran üzerinde bulunan ayný renkte iki nokta arasýndaki mesafeyi tanýmlar. Bir ekranda "dot pitch" ne kadar küçükse görüntü o kadar iyidir. Bu deðerler 0.39, 0.28 ve 0.26mm arasýnda deðiþmektedir.



Monitör büyüklüðü "inç" olarak ifade edilir. Yaygýn olarak 14" 'lik monitörler kullanýlmaktadýr.



Monitörlerde görüntü kalitesi, çözünürlüðe baðlý olarak da deðiþmektedir. Bu çözünürlük standart bir monitöriçin 640*480 pixel 'dir. Eký-ýýn çözünürlüðünde sýnýr, grafik kartýna da baðlý olarak, 800*600, 1024*768 ve I 280* 1024 pixel arasýnda deðiþmektedir.



Görüntü kalitesini belirleyen son bir unsur da, ekran tazeleme hýzýdýr. Bu hýz 50 ile 90 Hz arasýndadýr.



Monitörler TV'de olduðu gibi bir radyasyon yaymaktadýr. Radyasyon oraný en aza indirilmiþ, "LR / Low-Radiation" monitörler de üretilmektedir.





1.1.2 LCD (LIQUID CYRSTAL DISPLAY) MON˜TöRLER



Bu monitörler daha çok taþýnabilir PC'lerde kullanýlýr. LCD monitör, plastik bir tabaka içindeki sývý kristalin ýþýðý yansýtmasý ilkesine dayalý olarak çalýþýr. LCD monitörler ýþýðý yansýtarak görüntü oluþturduklarý için, ýþýksýz bir ortamda bir þey görünmez. Fazla ýþýklý ortamda ise ekranda ýþýk yansýmasý olacaðýndan görüntü yine saðlýklý olarak algýlanamayacaktýr.

Pekçok LCD monitörde bulunan bazý dezavantajlar þunlardýr:



Ekran tazeleme hýzý düþüktür.

Renk kontrastlarý azdýr.

Ortamdaki fazla ýþýðý yansýtýrlar.

Görüntü net deðildir.



Hareketli görüntüler çok bulanýktýr. Sývý kristal akýþýnýn yavaþlýðý görüntü izinin hemen silinmemesine neden olur;



Bu dezavantajlarýn yanýsýra, düþük güç harcamalarý, çok küçük hacimleri ile taþýnabilir PC'ler için vazgeçilmezdir.



LCD monitörlerin taþýdýðý olumsuzluklar son yýllarda üreticileri yeni arayýþlara itmiþtir. Bazý LCD modellerinde, "arkadan aydýnlatma" yöntemi kullanýlarak bulunduðu ortamdaki ýþýk dengelenir. Böylece ekrandaki istenmeyen yansýmalar bir ölçüde önlenir.



žu ana kadar çeþitli LCD monitör teknolojileri kullanýlmýþtýr. Bunlar, pasif matriks, dual scan ve aktif matriks'tir.



Pasif Matriks Monitör: LCD monitörler genel ilkelere göre çalýþýrlar. Farklýlaþma piksellerin aydýnlatýlmasýnda ortaya çýkar. Pasif matriks monitörlerde, herbir piksel, ekran tazelenmeden önce söner. Bu ekranlarda tek bir defada bir satýrdaki pikseller aktif hale getirilir. Bir piksel tekrar aktif hale getirilinceye kadar parlaklýðýný kaybeder. Ekran tazeleme hýzý çok yavaþlayarak göriintü kalitesinin düþmesine neden olur.



Dual Scan Monitör: Bu monitörler genel olarak pasif matriks monitör gibi çalýþýrlar. Temel farklýlýk, ekranýn ikiye bölünmüþ olmasýdýr. Ekranýn herbir bölümü ayrý ayrý taranarak, ekran yenileme hýzýnýn iki katýna çýkmasý saðlanýr. Bu farklýlýk görüntü kalitesinde bir iyileþme saðlamaktadýr.





Aktif Matriks Monitör: Pasif matriks monitörlerin tersine aktif matrikslerde, her bir pikseli kontrol eden ayrý ayrý transistörler vardýr. Bu transistörler, piksellerin henüz parlaklýðýný yitirmeden yenilenmesini saðlarlar. Her pikselin kendine ait bir regülatörü vardýr. Bu regülatör yardýmýyla her bir piksele ait voltaj diðerini etkilemediði için çok daha iyi görüntüler elde edilebilmektedir.