kanunsuz
02-02-05, 21:34
AY’ da insan
Rusya’nın 4 ekim 1957’de uzaya fırlattığı Sputnik 1, insanoğlununhazırladığı ilk yapma uyduydu.Bunu, içinde insan olan veya olmayan birçok yapma uydu izledi.Böylece başlanan uzay çalışmalarına ilk hedefolarak Ay seçildi.Bu amaçla uzaya fırlatılan ilk yapma uydu, Rusyanın 2ocak 1959 ‘da Ay’a gönderdiği Luna 1’diAncak hedefe varamayan buuydudan sonra, her iki devletin , fırlattığı çeşitli uydular Ayhakkında değerli verileri Dünyaya gönderdi.1959’da başlayan Mercuryprojesi ve 1961’de başlayan Gemini projesinin başarıları Amerikalıları,Ay’a insan indirmek amacını güden Apollo projesine eğilmeye zorladı.
Linki görüntüleyebilmek için <a href="%2$s"><strong>Üye</strong></a> olmanız gerekiyor.
Linki görüntüleyebilmek için <a href="%2$s"><strong>Üye</strong></a> olmanız gerekiyor.
Apollo-10’un, 26 mayıs 1969’da görevinitamamlayarak Pasifik okyanusuna inmesinden sonra, Aya inmek üzereyapılan yarış hızlandı.İnsanoğlunun Ay yüzeyine inmesini, Satürn-5roketi ile fırlatılan Apollo-11 uzay aracı sağladı.
45 360 kg ağırlığındaki Apollo-11’i fırlatan Satürn-V, iki tip roketmotoruyla donatılmıştır: F-1 ve J-2.Bu iki tip motor, 2 900 000 kg ‘ıaşkın, Satürn-V, Apollo –11’i fırlatmak için 3 600 000 kg’lık bir itmegücü sağlar.
F-1, 680 000 kg’lık itici güç üretir.Boyu iki katlı bir ev kadar, tabangenişliği 3,5 m’den fazla , ağırlığı 8 400 kg’dır.Saniyede 2700 kgyakıt harcar ve ateşleme silindirlerinde ısı 3 315 dereceyi bulur.
Boyut bakımından F-1’den daha küçük olan J-2’nin en büyük avantajıkullandığı yakıtın sıvı hidrojen olmasıdır.Hidrojenin ağırlığı, gazyağının sekizde biri kadardır; oysa sakladığı enerji gazyağınkinden %75 daha fazladır.
Satürn-V roketi üç kademelidir: ilk kademede beş F-1, ikinci kademedebeş J-2 ve üçüncü kademede tek bir J-2 roket motoru vardır.Temel yapısıbakımından, her kademe bir itici sistem, bu sistemin yakıt depoları ,kademenin ağırlığını taşıyıp itme gücünü kademenin bütün gövdesinedağıtabilecek bir konstrüksiyon ve bir hava çerçevesinden meydana gelir.
Satürn-V ‘in ilk kademesinin çapı 10 m, yüksekliği 42 metredir.Yakıtdepolarında 810 .000 litre gazyağı, sıvı oksijen deposunda ise 1 311000 litre oksidizör bulunur.Depolar tamamen doldurulduğunda, birincikademenin toplam ağırlığı 2. 242.000 kg’ı bulur. Bunun 2.080.000 kg’ıyakıttır. Ve bu yakıtın tamamı 160 saniye içinde tüketilir.
İkinci, kademenin çapı yine 10 m, yüksekliği 24,5 metre’dir.Bukademede, sıvı oksijen deposu, sıvı hidrojen deposundan tek birbölmeyle ayrılmıştır.Çünkü sıvı hidrojen - 253 derece de, sıvı oksijenise –173 derece de muhafaza edilir.İkinci kademe, bir dakikada 220 000lite veya altı dakikada 441 000 litre yakıt harcar.
Üçüncü kademe, ikinci kademenin küçültülmüş bir modelidir.Yüksekliğialtı katlı bir bina kadar, ağırlığı 118 000 kg’dır.Bu kademeyi diğerkademeden ayıran önemli iki özellik vardır: 1. Apollo-11 ile birliktedünya yörüngesinde kaldığı ve aracı Aya doğru yollayan itmeyi sağladığıiçin bir duruş kontrol sistemiyle donatılmıştır. 2. Bu kademenin J-2motoru, uzay aracını Ay doğrultusuna sokmak için yenidenateşlenebilir.Fırlatma aracının en üst bölümünü meydana getiren veüçüncü kademe ile uzay aracı ile bulunan 660 santim çapında ve 1 metreyüksekliğindeki aletler bölümü, aracı denetler, bilgileri tasnif vekademeler arası kontrolü sağlar.Ayrıca dümen görevini de yapar.Satürn-V‘in bütün kademeleri, Apollo projesinde 17 dakika çalışmak üzereayarlanmıştır.
Apollo –11 uzay aracının boyu, kurtarma kulesiyle birlikte 25metre’dir; temel kısımları olan hizmet modülü ve kumanda modülü bütünyolculuk boyunca , Ay modülü ise sadece Ay çevresindeyken faaliyettebulunur.Atmosferle teması olmadığı için Ay modülü aerodinamik biçimdeyapılmamıştır ve biçim olarak, eklemli iniş ayaklarıyla bir örümceğebenzetilebilir.
Ay modülü iki kademeden meydana gelmiştir: alt kademe ve ya inişkademesi; modülün Aya inmesini sağlayan ve gücü azaltılabilen roketmotorundan, yakıt depolarından ve ilmi araştırmalarda kullanılacakaletlerin bulunduğu bir girintiden meydana gelir..Üst kademe,astronotların, Ay da kaldıkları süre boyunca barınağı durumundadır.Bukademede, uzay aracının aletlerinden çoğu çevresel haberleşme araçları,yönetim ve kontrol sistemleri, 1600 kg’lık itme gücü olan kalkış motoruve bu motor için gerekli yakıtı taşıyan depolar bulunur.Aya iniş ve Aydan dönüşte uzay aracın durumunu tayin eden 16 tepki- kontrol motoru,üst kademenin dört köşesine yerleştirilmiştir.Yeryüzünden fırlatılmayahazır şekliyle Ay modülü, 7 metre yüksekliğinde ve 15 110 kgağırlığındadır.Uzay aracının temel kısımlarından konik kısım kumandamodülü, dışa doğru çıkan eksoz borusuyla silindir biçimi gövde hizmetmodülüdür.Fırlatma sırasında en üstte bulunduğu için kumanda modülüaerodinamik biçimdedir.Dünyaya dönüşte, sürtünmeden doğacak ısıyı,mümkün olduğu kadar geniş bir yüzeye dağıtmak ve inişe geçen aracıyavaşlatmak için havanın tutuculuğundan yararlanmak üzere, modülün altkısmı geniş tutulmuştur.
Apollo-11 in atmosfere girişi sırasında, geniş ölçüde kontrolü zorunluolduğu için, aracın bir miktar kalkık olması gerekir.Bunun sonucuApollo-11, atmosfere sekerek girer.
Kumanda modülü üç bölümden meydana gelir: Üst, alt ve personelkısmı.Üsy bölümde kenetlenme mekanizması ve 45’ er kg’lık itiş gücüsağlayan 12 motordan ikisi bulunur.Alt bölmede ise, kalkış sırasındameydana gelecek sarsıntıyı gidermeye yarayan mekanizma ve geri kalan 10tepkili motor vardır.Personel bölümünde de, göstergeler ve kontrolcihazları yer alır.
Hizmet modülünde bulunan bir motor, Dünya ile Ay arasında yöndüzeltilmesi ve iki ateşleme gibi önemli işleri görür.Bu ateşlemelerdenbirisi Ay yörüngesine girişi, diğeri ise Ay yörüngesinden çıkıp Dünyayadoğru yol alışı mümkün kılar.Hizmet modülünün dışındaki 16 küçüktepkili motor için yakıt depoları, motorlara basınç sağlamadakullanılan helyumun muhafaza edildiği hazneler, yakıt pillerininçalıştırılmasında ve astronotların solunumları için gerekli oksijen vehidrojenin bulunduğu depolar vardır.Hizmet modülü dönüşte, atmosferegirerken terk edildiği için ısı giderici ile kaplanmamıştır.
Satürn-V’ in Ay yolculuğu başlıyor:
Uzay aracı motorları saniyede 13 600 litre yakıt harcadıklarından, ilk10 saniye içinde araç 136 000 kg hafifler.İlk kademe, araca 8 850km’lik bir hız verip 2,5 dakika içinde 64 km’lik bir yüksekliğeçıkardıktan sonra. Ayrılıp atlas okyanusuna düşer.Yakıtı tükenen ilkkademenin yükünden kurtulan roket uçuşun ilk 160 saniyesindeağırlığının dörtte birine inmiş olur.Görevi alan ikinci kademenin 500000 kg’lık itme gücü veren 5 motoru, roketin Atlantik üzerinden Afrikayönünde yola devam etmesini sağlar.Araçlar birimindeki yönetim sistemi,aracın bulunduğu yer ile bulunması gereken yer konusunda bilgi işlemesisteminde muhafaza edilen verileri karşılaştırır.Eğer yön düzeltilmesigerekiyorsa ikinci kademeye elektronik yoldan emir verilip yöndeğiştirilir.Araç 96 km yüksekliğe çıktığı sırada, atış kurtuluş kulesiayrılır.İkinci kademe motorları 6 dakika kadar çalışarak aracın hızınıyörüngesel hıza yakın olan, saatte 24 000 km’ye, Dünyaya uzaklığını da183 km’ ye çıkarır.İşi biten ikinci kademe yere doğru süzülür ( 00 0850 ).Son hızlanış için gerekli gücü üçüncü kademe motorları sağlar.Busafhada artık çıkış değil, yönetim sisteminin idaresinde ( ve daha azbir yüksekliğe) iniş yapılması hızlanma işini kolaylaştırmaktadır.
Üçüncü kademenin tek motoru ‘iki dakika 45 saniye’ ( 00: 2: 45 ) kadarçalışır.Ve bu arada yönetim sistemi doğru yörüngeye girişi sağlayacakiğne gözü oranında bir pencereye doğru taşıta yön verir.
Satürn-V ve Apollo-11 bu iğne gözünden iplik gibi geçtikten sonraaraçlar ünitesi üçüncü kademe motorunu susturur.Üçüncü kademe diğerkademeler gibi yere düşmez.; yakıtının ancak bir kısmını tüketmiştir vebaşka bir çok önemli görevi daha vardır.Üçüncü kademe uzay aracı vealetler ünitesi saatte 28 000 km’lik bir hızla ve yerden yaklaşıkolarak 185 km yükseklikteki dairesel bir bekleme yörüngesinde güçkullanmaksızın birlikte dolaşmaktadırlar.Kalkıştan bu noktaya kadaryalnız 12 dakika geçmiştir (00 12 00).
Yerden uzaklığı 384 000 km olan Aya ulaşabilmek için yerçekimindenkurtulmak yeterli değildir.Burada kurtulmanın anlamı yer yörüngesindençıkıp yerçekimin yine var olduğu Ay yörüngesine girebilmektir.Bununiçin gerekli hız saatte 35 260 km’dir.Ay yolculuğuna çıktıktan sonra,uzay aracının yön değiştirme yeteneği kısıtlı olduğundan, dahafırlatılış anında aracın hedefine tam varacak şekilde, yönlendirilmesigerekmektedir.Ay yörüngesine girilinceye kadar geçen üç gün müddetince,Ay Dünya çevresindeki yörüngesinde 265 000 km yol katettiği içinfırlatılış anında seçilecek hedef Ay’ ın üç gün sonra geleceği noktaolmalıdır.Hatasız bir yol çizgisinin saptanması için kesin olarakhesaplanmış bir başlangıç noktası ve yeryüzünün Aya dönük olmayanyüzünde kalan muhayyel olan simüle edilmiş (matematiksel olarak yörüngemekaniği hesaplarınca belirlenmiş) bir halkasal nokta gerekmektedir.Her12 saatten 4’ ünde açık olan bu halkaya –hayali noktaya- Ay çevresinegiriş penceresi denmektedir.Açık olduğu devrelerden birinde uzay aracıpencereden içeriye doğru yöneltilmelidir.Bilgi işleme sistemleri, yer,Ay ve ay aracının birbirine oranla yerlerini hesaplayarak hatasız biryol çizgisini tespit eder.Tespit edilen zamanda üçüncü kademeateşlenerek Aya gidiş başlar ( 00 02 449 )
Rusya’nın 4 ekim 1957’de uzaya fırlattığı Sputnik 1, insanoğlununhazırladığı ilk yapma uyduydu.Bunu, içinde insan olan veya olmayan birçok yapma uydu izledi.Böylece başlanan uzay çalışmalarına ilk hedefolarak Ay seçildi.Bu amaçla uzaya fırlatılan ilk yapma uydu, Rusyanın 2ocak 1959 ‘da Ay’a gönderdiği Luna 1’diAncak hedefe varamayan buuydudan sonra, her iki devletin , fırlattığı çeşitli uydular Ayhakkında değerli verileri Dünyaya gönderdi.1959’da başlayan Mercuryprojesi ve 1961’de başlayan Gemini projesinin başarıları Amerikalıları,Ay’a insan indirmek amacını güden Apollo projesine eğilmeye zorladı.
Linki görüntüleyebilmek için <a href="%2$s"><strong>Üye</strong></a> olmanız gerekiyor.
Linki görüntüleyebilmek için <a href="%2$s"><strong>Üye</strong></a> olmanız gerekiyor.
Apollo-10’un, 26 mayıs 1969’da görevinitamamlayarak Pasifik okyanusuna inmesinden sonra, Aya inmek üzereyapılan yarış hızlandı.İnsanoğlunun Ay yüzeyine inmesini, Satürn-5roketi ile fırlatılan Apollo-11 uzay aracı sağladı.
45 360 kg ağırlığındaki Apollo-11’i fırlatan Satürn-V, iki tip roketmotoruyla donatılmıştır: F-1 ve J-2.Bu iki tip motor, 2 900 000 kg ‘ıaşkın, Satürn-V, Apollo –11’i fırlatmak için 3 600 000 kg’lık bir itmegücü sağlar.
F-1, 680 000 kg’lık itici güç üretir.Boyu iki katlı bir ev kadar, tabangenişliği 3,5 m’den fazla , ağırlığı 8 400 kg’dır.Saniyede 2700 kgyakıt harcar ve ateşleme silindirlerinde ısı 3 315 dereceyi bulur.
Boyut bakımından F-1’den daha küçük olan J-2’nin en büyük avantajıkullandığı yakıtın sıvı hidrojen olmasıdır.Hidrojenin ağırlığı, gazyağının sekizde biri kadardır; oysa sakladığı enerji gazyağınkinden %75 daha fazladır.
Satürn-V roketi üç kademelidir: ilk kademede beş F-1, ikinci kademedebeş J-2 ve üçüncü kademede tek bir J-2 roket motoru vardır.Temel yapısıbakımından, her kademe bir itici sistem, bu sistemin yakıt depoları ,kademenin ağırlığını taşıyıp itme gücünü kademenin bütün gövdesinedağıtabilecek bir konstrüksiyon ve bir hava çerçevesinden meydana gelir.
Satürn-V ‘in ilk kademesinin çapı 10 m, yüksekliği 42 metredir.Yakıtdepolarında 810 .000 litre gazyağı, sıvı oksijen deposunda ise 1 311000 litre oksidizör bulunur.Depolar tamamen doldurulduğunda, birincikademenin toplam ağırlığı 2. 242.000 kg’ı bulur. Bunun 2.080.000 kg’ıyakıttır. Ve bu yakıtın tamamı 160 saniye içinde tüketilir.
İkinci, kademenin çapı yine 10 m, yüksekliği 24,5 metre’dir.Bukademede, sıvı oksijen deposu, sıvı hidrojen deposundan tek birbölmeyle ayrılmıştır.Çünkü sıvı hidrojen - 253 derece de, sıvı oksijenise –173 derece de muhafaza edilir.İkinci kademe, bir dakikada 220 000lite veya altı dakikada 441 000 litre yakıt harcar.
Üçüncü kademe, ikinci kademenin küçültülmüş bir modelidir.Yüksekliğialtı katlı bir bina kadar, ağırlığı 118 000 kg’dır.Bu kademeyi diğerkademeden ayıran önemli iki özellik vardır: 1. Apollo-11 ile birliktedünya yörüngesinde kaldığı ve aracı Aya doğru yollayan itmeyi sağladığıiçin bir duruş kontrol sistemiyle donatılmıştır. 2. Bu kademenin J-2motoru, uzay aracını Ay doğrultusuna sokmak için yenidenateşlenebilir.Fırlatma aracının en üst bölümünü meydana getiren veüçüncü kademe ile uzay aracı ile bulunan 660 santim çapında ve 1 metreyüksekliğindeki aletler bölümü, aracı denetler, bilgileri tasnif vekademeler arası kontrolü sağlar.Ayrıca dümen görevini de yapar.Satürn-V‘in bütün kademeleri, Apollo projesinde 17 dakika çalışmak üzereayarlanmıştır.
Apollo –11 uzay aracının boyu, kurtarma kulesiyle birlikte 25metre’dir; temel kısımları olan hizmet modülü ve kumanda modülü bütünyolculuk boyunca , Ay modülü ise sadece Ay çevresindeyken faaliyettebulunur.Atmosferle teması olmadığı için Ay modülü aerodinamik biçimdeyapılmamıştır ve biçim olarak, eklemli iniş ayaklarıyla bir örümceğebenzetilebilir.
Ay modülü iki kademeden meydana gelmiştir: alt kademe ve ya inişkademesi; modülün Aya inmesini sağlayan ve gücü azaltılabilen roketmotorundan, yakıt depolarından ve ilmi araştırmalarda kullanılacakaletlerin bulunduğu bir girintiden meydana gelir..Üst kademe,astronotların, Ay da kaldıkları süre boyunca barınağı durumundadır.Bukademede, uzay aracının aletlerinden çoğu çevresel haberleşme araçları,yönetim ve kontrol sistemleri, 1600 kg’lık itme gücü olan kalkış motoruve bu motor için gerekli yakıtı taşıyan depolar bulunur.Aya iniş ve Aydan dönüşte uzay aracın durumunu tayin eden 16 tepki- kontrol motoru,üst kademenin dört köşesine yerleştirilmiştir.Yeryüzünden fırlatılmayahazır şekliyle Ay modülü, 7 metre yüksekliğinde ve 15 110 kgağırlığındadır.Uzay aracının temel kısımlarından konik kısım kumandamodülü, dışa doğru çıkan eksoz borusuyla silindir biçimi gövde hizmetmodülüdür.Fırlatma sırasında en üstte bulunduğu için kumanda modülüaerodinamik biçimdedir.Dünyaya dönüşte, sürtünmeden doğacak ısıyı,mümkün olduğu kadar geniş bir yüzeye dağıtmak ve inişe geçen aracıyavaşlatmak için havanın tutuculuğundan yararlanmak üzere, modülün altkısmı geniş tutulmuştur.
Apollo-11 in atmosfere girişi sırasında, geniş ölçüde kontrolü zorunluolduğu için, aracın bir miktar kalkık olması gerekir.Bunun sonucuApollo-11, atmosfere sekerek girer.
Kumanda modülü üç bölümden meydana gelir: Üst, alt ve personelkısmı.Üsy bölümde kenetlenme mekanizması ve 45’ er kg’lık itiş gücüsağlayan 12 motordan ikisi bulunur.Alt bölmede ise, kalkış sırasındameydana gelecek sarsıntıyı gidermeye yarayan mekanizma ve geri kalan 10tepkili motor vardır.Personel bölümünde de, göstergeler ve kontrolcihazları yer alır.
Hizmet modülünde bulunan bir motor, Dünya ile Ay arasında yöndüzeltilmesi ve iki ateşleme gibi önemli işleri görür.Bu ateşlemelerdenbirisi Ay yörüngesine girişi, diğeri ise Ay yörüngesinden çıkıp Dünyayadoğru yol alışı mümkün kılar.Hizmet modülünün dışındaki 16 küçüktepkili motor için yakıt depoları, motorlara basınç sağlamadakullanılan helyumun muhafaza edildiği hazneler, yakıt pillerininçalıştırılmasında ve astronotların solunumları için gerekli oksijen vehidrojenin bulunduğu depolar vardır.Hizmet modülü dönüşte, atmosferegirerken terk edildiği için ısı giderici ile kaplanmamıştır.
Satürn-V’ in Ay yolculuğu başlıyor:
Uzay aracı motorları saniyede 13 600 litre yakıt harcadıklarından, ilk10 saniye içinde araç 136 000 kg hafifler.İlk kademe, araca 8 850km’lik bir hız verip 2,5 dakika içinde 64 km’lik bir yüksekliğeçıkardıktan sonra. Ayrılıp atlas okyanusuna düşer.Yakıtı tükenen ilkkademenin yükünden kurtulan roket uçuşun ilk 160 saniyesindeağırlığının dörtte birine inmiş olur.Görevi alan ikinci kademenin 500000 kg’lık itme gücü veren 5 motoru, roketin Atlantik üzerinden Afrikayönünde yola devam etmesini sağlar.Araçlar birimindeki yönetim sistemi,aracın bulunduğu yer ile bulunması gereken yer konusunda bilgi işlemesisteminde muhafaza edilen verileri karşılaştırır.Eğer yön düzeltilmesigerekiyorsa ikinci kademeye elektronik yoldan emir verilip yöndeğiştirilir.Araç 96 km yüksekliğe çıktığı sırada, atış kurtuluş kulesiayrılır.İkinci kademe motorları 6 dakika kadar çalışarak aracın hızınıyörüngesel hıza yakın olan, saatte 24 000 km’ye, Dünyaya uzaklığını da183 km’ ye çıkarır.İşi biten ikinci kademe yere doğru süzülür ( 00 0850 ).Son hızlanış için gerekli gücü üçüncü kademe motorları sağlar.Busafhada artık çıkış değil, yönetim sisteminin idaresinde ( ve daha azbir yüksekliğe) iniş yapılması hızlanma işini kolaylaştırmaktadır.
Üçüncü kademenin tek motoru ‘iki dakika 45 saniye’ ( 00: 2: 45 ) kadarçalışır.Ve bu arada yönetim sistemi doğru yörüngeye girişi sağlayacakiğne gözü oranında bir pencereye doğru taşıta yön verir.
Satürn-V ve Apollo-11 bu iğne gözünden iplik gibi geçtikten sonraaraçlar ünitesi üçüncü kademe motorunu susturur.Üçüncü kademe diğerkademeler gibi yere düşmez.; yakıtının ancak bir kısmını tüketmiştir vebaşka bir çok önemli görevi daha vardır.Üçüncü kademe uzay aracı vealetler ünitesi saatte 28 000 km’lik bir hızla ve yerden yaklaşıkolarak 185 km yükseklikteki dairesel bir bekleme yörüngesinde güçkullanmaksızın birlikte dolaşmaktadırlar.Kalkıştan bu noktaya kadaryalnız 12 dakika geçmiştir (00 12 00).
Yerden uzaklığı 384 000 km olan Aya ulaşabilmek için yerçekimindenkurtulmak yeterli değildir.Burada kurtulmanın anlamı yer yörüngesindençıkıp yerçekimin yine var olduğu Ay yörüngesine girebilmektir.Bununiçin gerekli hız saatte 35 260 km’dir.Ay yolculuğuna çıktıktan sonra,uzay aracının yön değiştirme yeteneği kısıtlı olduğundan, dahafırlatılış anında aracın hedefine tam varacak şekilde, yönlendirilmesigerekmektedir.Ay yörüngesine girilinceye kadar geçen üç gün müddetince,Ay Dünya çevresindeki yörüngesinde 265 000 km yol katettiği içinfırlatılış anında seçilecek hedef Ay’ ın üç gün sonra geleceği noktaolmalıdır.Hatasız bir yol çizgisinin saptanması için kesin olarakhesaplanmış bir başlangıç noktası ve yeryüzünün Aya dönük olmayanyüzünde kalan muhayyel olan simüle edilmiş (matematiksel olarak yörüngemekaniği hesaplarınca belirlenmiş) bir halkasal nokta gerekmektedir.Her12 saatten 4’ ünde açık olan bu halkaya –hayali noktaya- Ay çevresinegiriş penceresi denmektedir.Açık olduğu devrelerden birinde uzay aracıpencereden içeriye doğru yöneltilmelidir.Bilgi işleme sistemleri, yer,Ay ve ay aracının birbirine oranla yerlerini hesaplayarak hatasız biryol çizgisini tespit eder.Tespit edilen zamanda üçüncü kademeateşlenerek Aya gidiş başlar ( 00 02 449 )